“Güvensizlik” çocukken güvenliğin sarsıldığı yerde başlar.

Bazen adını koyamadığın bir hisle yaşarsın. Her şey yolunda gibi görünürken bile içinde bir yerlerde, sanki zemin her an ayağının altından kayacakmış gibi bir tedirginlik vardır. İlişkilerinde hep bir sonraki hayal kırıklığını bekler, en mutlu anlarda bile o mutluluğun ne zaman bozulacağını düşünürsün. Bu his, sanki görünmez bir sis gibi hayatına yayılmıştır ve nedenini bir türlü bulamazsın. Kendini suçlarsın; fazla mı alıngansın, fazla mı kuruntulusun diye. Ama bu his bir kuruntu değil, bir fısıltı. Geçmişinden gelen, içindeki o küçük çocuğun yıllar önce kaybettiği güvenin fısıltısı. İşte bu satırları okuyor olman da bir tesadüf değil. O fısıltıyı duymaya ve anlamlandırmaya başladığının, o sisin içinde kendine bir yol aradığının bir işareti. Çünkü değişim, tam da bu farkındalıkla, o adını koyamadığın hissin üzerine cesaretle yürüdüğün an başlar. Bu yolculukta yalnız olmadığını bilmek, belki de ilk adımdır.

Tutarsız Sevgi: Bir Gün Varsın, Bir Gün Yoksun

Düşünsene, bir çocuk için en temel ihtiyaç, ebeveyninin sevgisinin ve ilgisinin öngörülebilir olmasıdır. Bu, onun için dünya ile kurduğu ilk güven bağıdır. Ama eğer bu bağ bir gün sımsıkı, ertesi gün ise buz gibi mesafeli olduysa, işte o zaman zemin sarsılmaya başlar. Bir gün saçını okşayan, sana sevgiyle bakan annen ya da baban, ertesi gün en ufak bir hatanda seni yok sayar, küser ya da öfkeyle patlarsa, içinde bir alarm sistemi gelişir. Sürekli tetikte olursun. “Bugün nasıl olacak? Acaba yine yanlış bir şey yapar mıyım?” soruları zihninin arka planında hiç susmaz. Bu durum, yetişkin hayatında insanlara güvenmeyi neredeyse imkânsız hale getirir. Çünkü o en güvendiğin liman, sana fırtınalı ve sakin havanın ne zaman geleceğini hiç öğretmemiştir. Hani, bugün biri sana “Seni seviyorum” dediğinde bile içindeki bir ses “Ama yarına kadar mı?” diye soruyorsa, o ses işte o tutarsızlığın yankısıdır.

Duygusal İhmal: Görünmez Olmanın Ağırlığı

Güvensizliğin en sinsi köklerinden biri de duygusal ihmaldir. Belki fiziksel olarak hiçbir eksiğin yoktu. Yemeğin önündeydi, üstün başın temizdi. Ama duyguların… Onlar hep görmezden gelindi. Ağladığında “Bunun için ağlanır mı, sulugöz olma” dendi. Sevincini coşkuyla paylaştığında ilgisiz bir “Hı hı” ile geçiştirildin. Korktuğunda “Korkacak ne var, abartma” diye küçümsendin. Biliyorum, bu anları hatırlamak bile boğazında bir yumru oluşturabilir. Çünkü o anlarda sana verilen mesaj çok netti: “Duyguların yanlış, önemsiz ve bir yük.” Böyle bir ortamda büyüyen bir çocuk, kendi duygularına güvenmeyi öğrenemez. Hissettiklerinin geçersiz olduğuna inanır. Yetişkinliğinde de kendi sezgilerine, kendi hislerine güvenemez. Birisi ona kötü davrandığında bile “‘Belki de ben abartıyorumdur’ diye düşünmüş olabilirsin.” Çünkü sana duygularının bir rehber olduğu hiç öğretilmedi. Sadece bir sorun kaynağı olduğu söylendi.

Aşırı Kontrol: Kendi Kararlarını Veremeyeceğine İnanmak

Güven, sadece başkalarına duyulan bir his değildir; en temelde kendine duyduğun bir histir. Ve bu his, aşırı kontrolcü ebeveynlik tarafından kolayca yok edilebilir. Eğer ne giyeceğinden kiminle arkadaş olacağına, hangi dersi seçeceğinden nasıl davranman gerektiğine kadar her şeyin senin yerine kararlaştırıldığı bir evde büyüdüysen, sana sürekli olarak “Sen beceremezsin, sen bilemezsin, doğrusunu ben bilirim” mesajı verilmiştir. Hata yapmana hiç izin verilmemiştir. Ama nasıl desem, insan hata yapa yapa öğrenir. Düşe kalka kendi yolunu bulur. Bu fırsat elinden alındığında, kendi muhakeme yeteneğine, kendi kararlarına ve içgüdülerine güvenme kasın hiç gelişemez. Sonuç? Yetişkin hayatında en basit kararı verirken bile on kişiye sorma ihtiyacı, sürekli bir onay arayışı ve “Ya yanlış yaparsam?” kaygısı… Çünkü sana hiç güvenilmedi ki sen de kendine güvenebilesin. O içindeki “Ben yapabilirim” sesi, daha çocukken kısılmıştır.

Sınır İhlalleri: “Hayır” Demenin Yasak Olduğu Ev

Güvenli bir ortam, sınırların olduğu bir ortamdır. Sınırlar, senin nerede başlayıp başkalarının nerede bittiğini belirleyen görünmez çizgilerdir. Çocukken bu sınırlara saygı duyulmadıysa, güven duygun temelinden sarsılır. Bak, bu çok önemli. Odanın kapısının çalınmadan dan diye açılması, günlüğünün gizlice okunması, eşyalarının izinsiz karıştırılması ya da istemediğin bir akrabayı zorla öpmek zorunda bırakılman… Bunların hepsi birer sınır ihlalidir. Bu deneyimler sana, senin alanının, özelinin ve “hayır” kelimenin bir değeri olmadığını öğretir. Bedeninin ve duygusal alanının sana ait olmadığını hissettirir. Bu, yetişkinlikte sınır koymakta zorlanmana, hayır diyemediğin için kendini suistimal ettirmene ve insanların sana ne kadar yaklaşabileceğini kontrol edememene neden olur. Çünkü en güvenli olması gereken yerde, evinde, sınırların sürekli ihlal edildiyse, dış dünyada nasıl güvende hissedeceksin ki?

Ebeveynin Sırdaşı Olmak: Taşıyamayacağın Yüklerin Altında Ezilmek

Bir çocuğun görevi çocuk olmaktır. Oynamak, öğrenmek ve güvende hissetmek. Ama bazen roller değişir. Çocuk, ebeveyninin ebeveyni olmak zorunda kalır. Bu duruma *parentification (ebeveynleştirilme)* diyoruz; yani çocuğun, ebeveyninin duygusal yükünü taşımaya başlaması. Annenin babanla olan sorunlarını sana anlatması, babanın iş yerindeki sıkıntılarını seninle paylaşması, “Sen olmasan ben ne yapardım?” diyerek sana taşıyamayacağın bir sorumluluk yüklemesi… Tanıdık mı? O küçük omuzların, yetişkinlerin dertlerini taşımak için yaratılmamıştı. Bu rolü üstlendiğinde, kendi çocukluğunu yaşayamazsın ve dünyayı tehlikeli, sorunlarla dolu bir yer olarak algılamaya başlarsın. İnsanların zayıf ve güvenilmez olduğu, senin ise sürekli birilerini kurtarmak ve toparlamak zorunda olduğun inancını geliştirirsin. Omuzlarındaki o hiç gitmeyen ağırlık, işte o küçük yaşta sana yüklenen ve sana ait olmayan o yüklerdir.

Tüm bu anıları, bu hisleri fark etmek acı verici olabilir. Belki de yıllardır üstünü örttüğün, “olur böyle şeyler” diyerek normalleştirdiğin yaşanmışlıklar şimdi bir bir su yüzüne çıkıyor. Bu satırları yazarken, ne kadar çok kadının bu görünmez yaralarla ve derin güvensizlik hissiyle yaşadığını biliyorum. Ama bilmen gereken en önemli şey şu: Bu senin hatan değildi. Sen sadece bir çocuktun ve güvende hissetmek en doğal hakkındı. O gün elinden alınan bu hakkı, bugün bir yetişkin olarak kendine geri verebilirsin. Bu farkındalık, iyileşme yolundaki ilk ve en güçlü adımdır. Artık sis dağılmaya, fısıltılar anlaşılır bir sese dönüşmeye başlıyor. Kendine güvenmeyi, sağlıklı sınırlar çizmeyi ve içindeki o küçük çocuğa hak ettiği güvenli limanı sunmayı yeniden öğrenebilirsin. Bu yolculuk, kendine vereceğin en değerli hediye olacak.