“Flying Monkeys” Olmaktan Nasıl Kaçınırsınız? 4 Soru

Bazen kendini, senaryosunu başkasının yazdığı bir filmin içinde bulursun. Rolün sana sorulmamıştır, repliklerin eline tutuşturulmuştur ve sahneye itilmişsindir. Başta her şey masum görünür; sadece sevdiğin birine destek oluyorsundur, onun yanında duruyorsundur. Ama zamanla, omuzlarındaki bu destek rolü ağırlaşmaya başlar. İçinde bir şeyler sana fısıldar, bir şeyler yolunda gitmiyor der. Bu, bir tarafın acısını dinlerken diğerine karşı kalbinin sebepsizce katılaştığını fark ettiğin o an olabilir. Ya da bir mesajı iletmen istendiğinde midene giren o tuhaf kramp… İşte bu his, senin içgüdülerin. Sana ait olmayan bir savaşın ortasında kaldığını, bir piyon gibi kullanıldığını haber veren o bilge ses. Bu satırları yazarken aklıma gelen o kadar çok hikaye var ki, hepsi de iyi niyetle başlayıp büyük bir hayal kırıklığıyla sonlanan… Bu keşif tesadüf değil. Bu, kendi hikayenin kontrolünü yeniden eline alma çağrın. Narsistik bir dinamiğin istemeden de olsa bir parçası, yani bir Flying Monkey (Uçan Maymun) olma ihtimalini fark ettiğin o aydınlanma anı.

1. Tek Taraflı mı Dinliyorum?

Bir an dur ve düşün. Sana anlatılan bu hikayenin kaç perdesini izledin? Genellikle, bir narsist veya manipülatör, hikayeyi kendi kurguladığı şekliyle, tüm spot ışıkları kendi mağduriyetinin üzerindeyken anlatır. Sana sadece tek bir kamera açısından çekilmiş bir film sunar. Peki ya diğer kamera? Diğer tarafın sessizliğinin ardında ne var, hiç merak ettin mi? Bak, biliyorum, sevdiğin birinin gözyaşlarına, titreyen sesine kayıtsız kalmak çok zor. Empatin anında devreye girer ve onu koruma içgüdüsüyle dolarsın. Ama asıl mesele şu ki, adalet tek taraflı bir dinlemeyle sağlanamaz. ‘Ama o asla yalan söylemez ki!’ diye düşünebilirsin. Belki de yalan söylemiyordur, sadece gerçeğin işine gelen kısımlarını cımbızla seçip sana sunuyordur. Bir madalyonun her zaman iki yüzü vardır. Diğer tarafı hiç dinlemeden, sadece duyduklarınla bir karara varmak, seni farkında olmadan bir cellada dönüştürebilir. O an hissettiğin o yoğun acıma duygusunun arkasında, seni bir silaha dönüştürme planı yatıyor olabilir mi?

2. Aracı Olmam mı İsteniyor?

“Ona benim ne kadar üzüldüğümü söyler misin?” ya da “Bir öğreniver bakalım, bensiz ne yapıyormuş?”… Tanıdık mı? Bu masum gibi görünen ricalar, aslında zehirli bir ağın ilk ilmekleridir. Bir narsist, doğrudan yüzleşmekten, sorumluluk almaktan kaçınır. Bunun yerine, senin gibi iyi niyetli insanları aracı olarak kullanır. Seni bir postacı, bir haberci, hatta bir casus rolüne sokar. Nasıl desem, bu rolü kabul ettiğin an, onların arasındaki o toksik dinamiğin tam ortasına düşersin. Mesajları taşırken, bilgi toplarken hissettiğin o gerginlik, o mide kasılması boşuna değil. Bu senin savaşın değil. Bu senin sorumluluğun değil. Bir de şu var: Bu arabuluculuk talepleri, genellikle seni diğer kişiye karşı doldurmak, onun hakkında olumsuz bir izlenim yaratmak için tasarlanmıştır. Her mesajı ilettiğinde, aslında narsistin propagandasını yapmış olursun. Düşünsene, sen sadece yardım etmeye çalışırken, aslında bir manipülasyonun en önemli parçası haline geliyorsun. Bu yükü taşımak zorunda değilsin.

3. Bu Kişi Sürekli Mağdur mu?

Şimdi şöyle bir geriye yaslan ve büyük resme bak. Sana dert yanan bu kişinin anlattığı tüm hikayeleri bir düşün. Arkadaşıyla kavga eder, mağdur odur. İş yerinde sorun yaşar, kurban odur. Aşk ilişkisi biter, terk edilen, aldatılan, anlaşılmayan yine odur. Hani, sanki bütün dünya ona karşı birleşmiş gibidir. Hiçbir hikayede “Ben de şurada hata yaptım” dediğini duydun mu? İşte bu, tehlike çanlarının en gür çaldığı yerdir. Sürekli mağduriyet, narsistik kişilik yapısının en temel özelliklerinden biridir. Çünkü sorumluluk almaktan kaçarlar. Hatalarını kabul etmek, onların kusursuzluk illüzyonunu yerle bir eder. Eğer dinlediğin hikayelerde hep tek bir kurban ve sayısız “kötü adam” varsa, o kurbanın aslında oyunun yönetmeni olma ihtimali çok yüksektir. Bu desenin tekrarlanması bir tesadüf olamaz. İçindeki o sesin “Yine mi aynı hikaye?” diye sorması bundandır. O sese kulak ver. Çünkü o ses, seni korumaya çalışıyor.

4. Baskı Hissediyor muyum?

“Ya benim yanımdasın ya da onlarla birliktesin.” Bu cümle veya iması, bir narsistin en sevdiği silahtır. Seni bir taraf seçmeye zorlar. Tarafsız kalma, durumu sakince değerlendirme veya “Bu sizin aranızda” deme lüksünü elinden alır. Bir anda kendini bir mahkeme salonunda bulursun ve acilen bir karar vermen beklenir. İşte o an hissettiğin o baskı… Omuzlarındaki o ağırlık… Özgürce düşünemediğini, kendi doğrularını sorgulamaya başladığını fark ettiğin o an… Bu, manipülasyonun ta kendisidir. Sağlıklı ilişkilerde insanlar, arkadaşlarının kendi akıllarını ve vicdanlarını kullanmasına izin verir. Seni sevdiği için, senin de onu sevmeni ve dolayısıyla onun düşmanlarından nefret etmeni beklemez. Eğer bir tarafı seçmediğin için suçluluk hissettiriliyorsan, trip atılıyorsa veya sadakatin sorgulanıyorsa, dur. Sadece dur. Bu, sevgi değil, bu bir kontrol mekanizması. Kendi vicdanın ve mantığın, bir başkasının onayından çok daha değerlidir. Bu baskıya boyun eğmek, kendi ruhundan bir parça vermek demektir.

Bu dört soruyu kendine dürüstçe sormak, bazen canını yakabilir. Çünkü sevdiğin birinin seni manipüle ediyor olabileceği gerçeğiyle yüzleşmek kolay değildir. Ama unutma, senin görevin bir başkasının savaşında asker olmak değil, kendi huzurunu korumaktır. Başkasının dramasında bir yan rol oynamak yerine, kendi hayatının başrolü olmayı seçebilirsin. Bu farkındalık, özgürlüğe attığın ilk adımdır. Sınırlarını çizmek, “hayır” demek ve sana ait olmayan yükleri taşımayı reddetmek senin en doğal hakkın. Bu, bencillik değil, ruhsal sağlığını korumaktır. Kendi sezgilerine güven. Onlar, en karanlık yollarda bile sana ışık tutacak en güvenilir rehberindir. Kendi huzurunu seçmek, yapabileceğin en cesur şeydir.