Mükemmel ebeveyn “yoktu”. Ama yeterince iyi ebeveyn “olabilirdi”.

Bazen içinde, adını koyamadığın, kökenini bir türlü bulamadığın bir hisle yaşarsın. Sanki hayatının fonunda sürekli çalan, derinden gelen, hafif bir melankoli gibi. İlişkilerinde neden hep aynı döngüye takıldığını, neden bir türlü ‘yeterli’ hissetmediğini, neden en mutlu anında bile bir parçanın tetikte beklediğini sorgularsın. Bu bir arayıştır. Bu, ruhunun sana fısıldadığı bir şeylerin tam oturmadığına dair bir işarettir. İşte bu satırları okuyor olman da o arayışın bir parçası. Bir tesadüf değil, içgüdülerinin seni doğru yere getirmesi. Bu konuda o kadar çok kadınla konuştum ki, hepsinin hikayesi farklı olsa da o başlangıç hissi hep aynıydı: İçeride bir yerlerde, bir şeylerin eksik olduğu bilgisi. Şimdi gel, o eksik parçanın ne olabileceğine, o adını koyamadığın boşluğun kökenine birlikte, yargılamadan, sadece anlamak için bakalım. Çünkü anlamak, iyileşmenin ilk ve en cesur adımıdır.

Mükemmel Ebeveyn Bir Hayaldi, “Yeterince İyi” İse Bir İhtiyaçtı

Önce şunu bir kabul edelim: Mükemmel ebeveyn diye bir şey yok. Hiç olmadı. Kimsenin ebeveyni mükemmel değildi. Ama asıl mesele bu değil. Asıl mesele, bir çocuğun mükemmel ebeveyne değil, good enough parent (yeterince iyi ebeveyn) kavramına ihtiyaç duymasıdır. Peki ne demek bu? Yeterince iyi ebeveyn; hata yapan ama hatasını onarabilen, sinirlenen ama sonra gelip sarılan, her an çocuğunun ne istediğini bilemeyen ama anlamaya çalışan ebeveyndir. Çocuğunun duygularını gören, onaylayan ve ona güvenli bir alan sunandır. Eğer çocukluğunda hataların hiç onarılmadıysa, öfke patlamalarından sonra hiçbir şey olmamış gibi davranıldıysa, duyguların sürekli küçümsendi veya yok sayıldıysa… İşte o zaman o ‘yeterince iyi’ limandan mahrum kalmışsındır. Biliyorum, bu cümle boğazında bir yumru oluşturabilir. Çünkü o liman, senin en temel hakkındı.

Fiziksel İhtiyaçlar Karşılandı, Peki Ya Ruhun?

Belki de içinden, “Ama benim her şeyim vardı. En iyi okullara gittim, üstüm başım hiç eksik olmadı,” diyorsun. Haklısın. Fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmış olması, duygusal ihtiyaçlarının da karşılandığı anlamına gelmiyor. Duygusal ihmal, en sinsi ve en görünmez yaralardan biridir. Karnın toktu ama ruhun açtı. Başarının alkışlandığı ama hüznünün görmezden gelindiği bir evde büyüdüysen, sevginin koşullu olduğunu öğrenirsin. Ağladığında “Ağlayacak ne var şimdi?” dendiğinde, duygularının geçersiz ve önemsiz olduğuna inanırsın. Nasıl desem, varlığının sadece belirli parçaları kabul gördü. Oysa bir çocuğun ruhunun beslenmesi için her duygusunun -öfkesinin, korkusunun, hayal kırıklığının- şefkatle karşılanmasına ihtiyacı vardı. Bu olmayınca, yetişkinliğe ruhunda kocaman bir boşlukla adım atarsın. Tanıdık mı?

Sen Ne Zaman “Küçük Bir Yetişkin” Oldun?

Bir dakika dur ve düşün… Çocukluğun ne zaman bitti? Ne zaman ebeveynlerinin dert ortağı, sırdaşı, hatta terapisti oldun? Eğer annenle babanın arasındaki gerilimi yatıştırmak, onların duygusal yükünü omuzlamak, evdeki huzuru sağlamak gibi görevler üstlendiysen, sen parentification (ebeveynleştirilme) yaşamışsın demektir. Yani, rolün çalınmış. Çocuk olmak yerine, küçük bir yetişkin olmak zorunda kalmışsın. Oysa senin görevin oynamak, keşfetmek ve sadece çocuk olmaktı. Başkalarının duygusal yükünü taşımak değildi. İşte bu yüzden bugün ilişkilerinde sürekli verici taraf olabilir, başkalarının sorumluluğunu otomatik olarak üstlenebilirsin. Çünkü sen, dinlemeyi ve çözüm bulmayı çok erken yaşta öğrendin… ama kendi ihtiyaçlarını dile getirmeyi asla öğrenemedin.

Sevgi Bir Ödül müydü, Yoksa Bir Hak mı?

Ebeveynlerinden sevgiyi ve onayı nasıl alırdın? “Uslu bir kız olursan…”, “Derslerin iyi olursa…”, “Hiç sorun çıkarmazsan…” gibi cümlelerle mi? Eğer sevgi, bir performansa, bir başarıya veya bir şarta bağlıysa, öğrendiğin en tehlikeli ders şudur: “Olduğum halimle sevilmeye layık değilim. Sevgiyi hak etmek için bir şeyler yapmalıyım.” Bu, değersizlik inancının en derine ekilen tohumudur. Bu tohum büyüdüğünde, yetişkin hayatında kendini sevgiye layık görmek için sürekli çabalayan, kendini paralamasına rağmen bir türlü ‘yeterli’ hissetmeyen bir kadına dönüşürsün. Partnerinin sevgisini kaybetmemek için kendi isteklerinden vazgeçer, patronunun gözüne girmek için sınırlarını aşarsın. Çünkü senin için sevgi, doğuştan gelen bir hak değil… kazanılması gereken bir ödüldür.

“Hayır” Demenin Yasak Olduğu O Ev

Sınırlar, bir insanın nerede başlayıp nerede bittiğini belirleyen sağlıklı çizgilerdir. Peki ya büyüdüğün evde bu çizgiler hiç yoksa? Ya da sürekli ihlal edildiyse? Odanın kapısının izinsizce açılması, günlüğünün okunması, “hayır” dediğinde suçlu hissettirilmen, kendi kararlarının sürekli sorgulanması… Bunlar, sınırların olmadığı bir ortamın işaretleridir. Böyle bir evde, kendi özel alanına, kendi düşüncelerine ve kendi duygularına sahip olman engellenir. Sonuç? Yetişkinliğinde sınır koymakta zorlanırsın. Birisi senden bir şey istediğinde, içinden gelmese bile evet dersin. Çünkü ‘hayır’ demek, senin bilinçaltında terk edilmekle, sevilmemekle, bencil olmakla eşdeğerdir. Oysa sağlıklı sınırlar, kendine duyduğun saygının en net ifadesidir. Ve bu saygıyı öğrenmeye şimdi başlayabilirsin.

O Küçük Kız Sana Ne Anlatmaya Çalışıyor?

Tüm bu farkındalıklar acı verici olabilir. Geçmişe bakıp “keşke” demek, öfkelenmek, üzülmek… Hepsi çok insani. Ama asıl amaç suçlamak değil, anlamak. Ve anladıktan sonra şefkatle onarmak. İçinde bir yerlerde, tüm bu deneyimleri yaşamış küçük bir kız çocuğu var. Yıllardır görmezden geldiğin, sesini kıstığın, ihtiyaçlarını bastırdığın o çocuk… Bugün hissettiğin o boşluk, o değersizlik, o kaygı aslında onun sesi. Sana, “Beni gör. Beni duy. İhtiyaçlarımı karşıla,” diyor. İyileşme, o küçük kıza dönüp, “Seni görüyorum. Artık ben buradayım. Sana ihtiyacın olan güveni, sevgiyi ve onayı ben vereceğim,” diyebilme cesaretinde saklıdır. Artık sen, kendine ‘yeterince iyi’ ebeveynlik yapabilirsin. Bu, senin en büyük gücün.

Mükemmel bir çocukluk yaşamadın. Çünkü mükemmel diye bir şey yoktu. Ama sevgi dolu, güvenli, duygularının görüldüğü ve ‘yeterince iyi’ bir çocukluğu hak ediyordun. Geçmişi değiştiremezsin, bu doğru. Ama geçmişin bugünün üzerindeki etkisini değiştirebilirsin. İçindeki o küçük kızın elini tutarak, ona hiç sahip olamadığı şefkati ve güveni vererek geleceğini yeniden yazabilirsin. Bu bir suçlama yolculuğu değil, bir özgürleşme yolculuğu. Kendi hikayenin kahramanı olma, yaralarını anlama ve onları şefkatle sarma zamanı. Unutma, sen o küçük kızın umudusun. Ve bu yolculukta yalnız yürümek zorunda değilsin. Gücünü fark et. O güç hep sendeydi.