Narsizm: Ekşi Sözlük’te Tartışılan 6 Konu

Bazen kendini bir girdabın içinde gibi hissedersin. Yaşadıklarını adlandıramaz, sürekli kendini suçlarken bulursun. ‘Acaba ben mi abartıyorum?’ sorusu zihninde döner durur. İşte tam o anlarda, bir umutla internete sarılır, benzer hikayeler ararsın. Türkiye’de pek çok kadının yaptığı gibi, sen de belki kendini narsizm ekşi sözlük başlığında bulmuşsundur. Orada, isimsiz yüzlerce insanın yazdığı satırlarda kendi hayatından parçalar görmek, aynı anda hem sarsıcı hem de rahatlatıcıdır. Çünkü o an anlarsın: Yalnız değilsin. Anlattıkların gerçek ve yaşadıkların bir başkasının da kaderi olmuş.

Ekşi Sözlük, narsizm konusunda adeta bir dertleşme duvarı, bir anonim destek grubu gibi çalışır. Orada, akademik tanımların ötesinde, hayatın içinden, kanlı canlı deneyimler vardır. Bu yazıda, o başlık altında en çok dönen, en çok can yakan ve en çok kafa karıştıran 6 popüler tartışmayı senin için bir araya getirdim. Bu satırları okurken, ‘işte bu ben’ diyeceğin anlar olabilir. Unutma, bu farkındalık, iyileşme yolculuğunun ilk ve en önemli adımıdır.

Ekşi Sözlük’te Narsizm Hakkında 6 Popüler Tartışma:

1. Narsist tanımı ve günlük kullanımı

Ekşi Sözlük’te en hararetli tartışmalardan biri, ‘narsist’ kelimesinin ne anlama geldiği üzerine döner. Kelime, artık ‘selfie çeken’, ‘kendini beğenen’ herkes için kolayca kullanılan bir sıfata dönüştü. Ancak narsistik kişilik bozukluğunun yarattığı yıkımı yaşayanlar için bu basite indirgeme oldukça inciticidir. Gerçek narsizm, bir kişilik özelliği değil, empati yoksunluğu, sömürücülük ve manipülasyon üzerine kurulu bir davranış örüntüsüdür.

Diyelim ki bir arkadaş ortamında, yeni tanıştığın biri için ‘ay ne kadar narsist, sürekli kendinden bahsediyor’ yorumunu duydun. Bu, genellikle zararsız bir gözlemdir. Ama sen, evde seni sürekli aşağılayan, başarılarını kıskanan, hatalarını yüzüne vuran ve asla özür dilemeyen bir partnerle yaşadığın için bu kelimenin ne kadar ağır bir yük taşıdığını bilirsin. Senin için ‘narsist’, bir espri malzemesi değil, yaşadığın duygusal istismarın adıdır.

İşte tam da bu yüzden, kelimenin popüler kültürde içinin boşaltılması, gerçek mağdurların sesinin duyulmasını zorlaştırır. Senin yaşadığın sistematik bir yıpratma operasyonuyken, başkaları bunu sadece bir ‘kendini beğenmişlik’ olarak gördüğünde, acın görünmez olur.

2. Narsist anne/baba deneyimleri

Narsist bir ebeveynle büyümek, köklerinden zehirlenmek gibidir. Ekşi Sözlük’teki en acı ve en dokunaklı hikayeler genellikle bu başlık altındadır. Çünkü bir çocuğun en temel ihtiyacı olan koşulsuz sevgi ve kabul, narsist bir ebeveyn tarafından asla karşılanmaz. Onların sevgisi her zaman koşulludur: ‘Başarılı olursan severim’, ‘Beni utandırmazsan severim’, ‘Benim uzantım gibi davranırsan severim’.

Mesela şöyle düşün: Üniversiteden birincilikle mezun olmuşsun ve aileni arayıp bu harika haberi veriyorsun. Telefonun diğer ucundaki narsist annen, ‘Tebrikler ama bizim komşunun kızı hem okul birincisi oldu hem de hemen evlendi’ diyerek sevincini kursağında bırakır. O an hissettiğin şey, başarının getirdiği gurur değil, yine ve yine ‘yetersiz’ olma hissidir. Senin başarın, onun için kendi egosunu parlatacak bir araç değilse, hiçbir değeri yoktur.

İşte bu deneyim, yetişkin hayatında sürekli başkalarından onay aramana, kendi değerini başkalarının gözünden ölçmene ve sağlıklı sınırlar çizmekte zorlanmana neden olur. Çünkü içindeki o küçük çocuk, hâlâ ebeveyninden alamadığı o onayı umutsuzca bekliyordur.

3. Narsistle ilişki hikayeleri

Bir narsistle yaşanan ilişki, genellikle bir peri masalı gibi başlar ve bir korku filmine dönüşür. Ekşi Sözlük’teki binlerce entry, bu döngünün neredeyse kopyala-yapıştır olduğunu gösterir. ‘Love bombing’ (aşk bombardımanı) ile başlayan süreçte, kendini dünyanın en özel, en değerli insanı gibi hissedersin. ‘Ruh ikizimi buldum’ dersin. O, tam da hayallerindeki insandır; düşünceli, ilgili ve büyüleyici.

Diyelim ki ilişkinin ilk üç ayı rüya gibi geçti. Sana sürekli hediyeler alıyor, geleceğe dair büyük planlar yapıyor ve seni herkesten üstün tutuyor. Sonra bir gün, en ufak bir konuda ona katılmadığında, o büyüleyici adam birden buz gibi birine dönüşüyor. Seni aşağılıyor, sessizlikle cezalandırıyor veya ‘sen çok hassassın’ diyerek seni suçluyor. Sen ne olduğunu anlayamadan, o eski haline dönmesi için çırpınmaya başlıyorsun.

İşte tam da bu yüzden narsistik bir ilişkiden çıkmak zordur. Çünkü seni sürekli o ilk baştaki mükemmel illüzyona geri döndürmek için manipüle eder. Bu, bir bağımlılık döngüsüdür ve seni yavaş yavaş kendi gerçekliğinden koparır, özgüvenini yerle bir eder.

4. ‘Herkes biraz narsist’ tartışması

Yaşadığın duygusal istismarı birine anlatmaya çalıştığında duyabileceğin en yıkıcı cümlelerden biridir: ‘Aman canım, abartma, herkes biraz narsisttir.’ Bu cümle, senin acını küçümser, yaşadıklarını geçersiz kılar ve seni yine yalnızlığa iter. Ekşi Sözlük’te bu konuya isyan eden yüzlerce yazar, bu cümlenin aslında ne kadar tehlikeli olduğunu anlatır. Sağlıklı bir özsaygı ile patolojik bir narsisizmi aynı kefeye koymak, elma ile zehirli mantarı karıştırmak gibidir.

Mesela, bir arkadaşına partnerinin seni sürekli nasıl eleştirdiğini, başkalarının yanında nasıl küçük düşürdüğünü ve hatalarını asla kabul etmediğini anlatıyorsun. Arkadaşın ise iyi niyetle, ‘Eee erkekler böyledir, benimki de arada yapıyor. Herkesin bir egosu var sonuçta’ diyor. O an, anlaşılamadığını ve yaşadıklarının normalleştirildiğini hissederek bir duvarla konuştuğunu fark edersin.

İşte tam da bu yüzden bu miti yıkmak çok önemlidir. Sağlıklı bir insan, kendi ihtiyaçlarını önemserken başkalarının duygularına da saygı duyar. Narsist ise sadece kendi ihtiyaçlarını görür ve başkalarını bu ihtiyaçları karşılamak için birer piyon olarak kullanır. Aradaki fark, gece ile gündüz kadar nettir.

5. Tedavi olasılığı ve deneyimler

Bir narsistin değişip değişmeyeceği sorusu, özellikle ilişkideki kişinin en çok umut bağladığı ama en çok hayal kırıklığına uğradığı konudur. Ekşi Sözlük’teki deneyimler, bu konuda karamsar bir tablo çizer. Çünkü narsistik kişilik bozukluğunun temelinde, kişinin kendisinde bir sorun olduğunu kabul etmemesi yatar. Onlara göre sorun her zaman başkalarıdır.

Şöyle bir senaryo hayal et: Aylarca süren çabaların sonunda partnerini bir çift terapisine gitmeye ikna ettin. İlk seansta o kadar mantıklı ve ikna edici konuşuyor ki, bir an terapistin bile ona hak verdiğini düşünüyorsun. Kendini ‘mağdur’ ve seni de ‘sorunlu, talepkar’ kişi olarak resmediyor. Birkaç seans sonra ise ‘terapist seni tutuyor’ diyerek gitmeyi bırakıyor ve bu durumu sana karşı bir koz olarak kullanıyor: ‘Ben senin için terapiye bile gittim, daha ne istiyorsun?’

İşte bu deneyim, değişimin ancak kişi gerçekten istediğinde mümkün olabileceğini acı bir şekilde öğretir. Bir narsisti değiştirmeye çalışmak, genellikle kendi enerjini tüketmekten ve daha fazla yara almaktan başka bir işe yaramaz. İyileşme, onu değiştirmeye çalışmaktan vazgeçip kendine odaklandığında başlar.

6. Sosyal medya ve narsisizm ilişkisi

Günümüz dünyasında sosyal medya, narsistler için adeta bir oyun alanıdır. Mükemmel hayatların, kusursuz ilişkilerin ve sonsuz başarıların sergilendiği bu vitrin, onların en büyük besin kaynağı olan ilgi ve onayı (narsistik beslenmeyi) kolayca elde etmelerini sağlar. Ekşi Sözlük’te, partnerinin sosyal medyadaki imajı ile gerçek hayattaki kişiliği arasındaki uçurumu anlatan sayısız hikaye bulabilirsin.

Örneğin, sevgilin Instagram’da sürekli sizin fotoğraflarınızı paylaşıp altına ‘hayatımın aşkı’, ‘#mutluluk’ gibi yazılar yazıyor. Bütün arkadaşların ‘ne kadar şanslısın, seni çok seviyor’ diyor. Oysa eve geldiğinizde telefonundan başını kaldırmıyor, seninle sohbet etmiyor ve en ufak bir sorununda seni dinlemek yerine odadan çıkıp gidiyor. O ‘mükemmel aşık’ imajı, sadece dış dünyaya oynanan bir tiyatrodur.

İşte tam da bu yüzden sosyal medya, bir narsistin maskesini anlamak için yanıltıcı bir yer olabilir. Onlar, gerçeği değil, görmek istedikleri ve başkalarının görmesini istedikleri bir illüzyonu yansıtırlar. Gerçek karakterleri, kapalı kapılar ardında, kimse görmediğinde ortaya çıkar.

Sonuç

Ekşi Sözlük’teki ‘narsizm’ başlığı altında biriken binlerce sayfa, aslında kolektif bir çığlıktır. Bu, ‘yalnız değilim’, ‘deli değilim’, ‘yaşadıklarım gerçek’ çığlığıdır. Bu yazıda ele aldığımız altı konu, buzdağının sadece görünen yüzü. Kelimenin yanlış kullanımından, ailede ve ilişkilerde yarattığı derin yaralara, ‘herkes biraz öyledir’ diyerek geçiştirilen acılardan, sosyal medyanın yarattığı sahte dünyalara kadar her bir başlık, senin de hikayenden bir parça taşıyor olabilir. Bu hikayeleri okumak, kendini ve yaşadıklarını anlamlandırman için güçlü bir adımdır.

Unutma, bu farkındalık acı verici olabilir ama aynı zamanda özgürleştiricidir. Adını koyabildiğin bir canavarla savaşmak, neyle savaştığını bilmemekten çok daha kolaydır. Yaşadıkların senin suçun değildi. Sen sadece sevmeye ve sevilmeye çalıştın. Artık kendine şefkat gösterme ve kendi iyileşme yolculuğuna odaklanma zamanı. Bu yolda yalnız olmadığını bilmek, en büyük gücün olacak.

Eğer bu özelliklerin daha fazlasını tanımak ve ‘Acaba benim ilişkimde de var mı?’ diye düşünüyorsan, daha kapsamlı bilgi için narsist ne demek yazımız seni bekliyor. Orada, narsistik davranışların temel özelliklerini daha detaylı bir şekilde bulabilir ve kendi durumunu daha net bir şekilde değerlendirebilirsin.